Kriza identiteta se produbljuje

Ekumenska oduševljenost episkopa Irineja i sporo urušavanje srpskopravoslavnog integriteta u Istočnoameričkoj eparhiji

Pre godinu dana ova publikacija je upozorila da Istočnoamerička eparhija pod episkopom Irinejem Dobrijevićem klizi u krizu identiteta. Ukazali smo na neviđeno čitanje pastirske poslanice arhiepiskopa Elpidofora tokom Božanske liturgije na Nedelju pravoslavlja, rastući uticaj Skupštine kanonskih pravoslavnih episkopa SAD (ACOB), finansijsku netransparentnost i proceduralne nepravilnosti. Pitali smo se da li eparhija tiho skreće sa svog kanonskog srpskog pravoslavnog korena i ide ka panameričkom, međujursidikcijskom modelu koji više odgovara Carigradu nego Beogradu.

Nažalost, proteklih dvanaest meseci nisu doneli ispravku ni pojašnjenje. Naprotiv, doneli su eskalaciju. Najvidljiviji i najzabrinjavajući razvoj je sve dublje uključivanje episkopa Irineja u ekumenske aktivnosti koje mnogi verni pravoslavni smatraju nespojivim sa svetim kanonima i sa samopoznavanjem Jedine, Svete, Saborne i Apostolske Crkve.

Dva događaja iz 2025. godine naročito ilustruju ovaj zabrinjavajući trend: čitanje stranog crkvenog pisma na Nedelju pravoslavlja i prisustvovanje rimokatoličkoj misi ustoličenja.

9. mart 2025. – Nedelja pravoslavlja: Čitanje poslanice strane jurisdikcije

U potezu koji je poslao talase šoka kroz pravoslavne zajednice širom Amerike, parohijani Istočnoameričke eparhije su na Nedelju pravoslavlja – praznik posvećen potvrđivanju pravoslavnog doktrinarnog jedinstva i tradicionalnih jurisdikcionalnih granica – suočeni sa čitanjem pastoralne poslanice koju je potpisao arhiepiskop Elpidofor, poglavar Grčke Pravoslavne Arhiepiskopije u Americi, u ime Skupštine kanonskih pravoslavnih episkopa.

Duboka ironija izbora ovog dana za uvođenje prakse međujurisdikcionalizma nije promakla vernim. Nedelja pravoslavlja – kada se pravoslavni vernici sećaju pobede nad ikonoborstvom, anatemišu jeresi i ispovedaju čistotu vere – postaje dan kada se u srpskim parohijama čita pismo grčkog arhiepiskopa?

Ovaj razvoj započinje sa odlukom Izvršnog komiteta Skupštine episkopa od 4. juna 2024. godine da proglasi Nedelju pravoslavlja za "Nedelju Skupštine episkopa" i da "svake godine izdaje panpravoslavnu encikliku za sve pravoslavne parohije u zemlji." Sam sajt Istočnoameričke eparhije objavio je ovu odluku bez vidljivog konsultovanja sa Svetim Arhijerejskim Cinodom u Beogradu.

9. marta 2025. godine, na Nedelju pravoslavlja, sveštenici Istočnoameričke eparhije su čitali encikliku potpisanu od strane arhiepiskopa Elpidofora koja poziva vernike da "podržu naše iskrene napore za pravoslavno hrišćansko jedinstvo kroz postojane i velikodušne darove vašeg vremena, talenta i blaga" – direktno upućujući finansijsku podršku Skupštini.

Pitanja su brojna i ozbiljna:

• Zašto eparhija koja pripada Srpskoj Pravoslavnoj Crkvi čita direktive Grčke Arhiepiskopije na Nedelju pravoslavlja?

• Da li je Skupština postala viši autoritet od matične Crkve u Beogradu?

Ovaj presedan – da se u srpskim parohijama čita pismo potpisano od grčkog arhiepiskopa – predstavlja dramatičan pomak u jurisdikcionalnim odnosima. Kada srpski episkop dozvoljava da se poslanica koju je sastavio grčki arhiepiskop čita u svojim parohijama na najvažniji dogmatski praznik godine, signal je jasan: Skupština više nije samo koordinaciono telo – postaje nadjurisdikciona struktura sa direktnim pristupom vernim.

11. mart 2025. – Misa ustoličenja kardinala Roberta Mekelroja

Još jedan šokantan primer dogodio se 11. marta 2025. godine u Bazilici Nacionalnog svetilišta Bezgrešnog Začeća u Vašingtonu, na misi ustoličenja novog rimokatoličkog kardinala Roberta Mekelroja za nadbiskupa Vašingtona. Samo dva dana nakon Nedelje pravoslavlja (9. marta 2025), kada se pravoslavni vernici sećaju pobede nad ikonoborstvom i ispovedaju čistotu vere, episkop Irinej je prisustvovao celoj rimokatoličkoj misi.

Na fotografijama i snimcima iz Bazilike vidi se kako pravoslavni arhijereji, uključujući episkopa Irineja, sede u prvim redovima, prisustvuju čitanju latinskog Simvola vere (sa Filiokve), molitvi Oče naš, posvećenju i celom obredu – uključujući i poljubac mira.

Ovo nije samo prisustvo – to je aktivno učestvovanje u rimokatoličkoj liturgiji koja sadrži dogmatske dodatke koje pravoslavna Crkva vekovima osuđuje. Apostolski kanon 45 i 46 jasno zabranjuju čak i molitvu sa jereticima, a kamoli prisustvo i učestvovanje u njihovoj liturgiji. Ovaj događaj se desio neposredno nakon Nedelje pravoslavlja, na kojoj se anatemišu jeresi – uključujući one vezane za Filiokve i papski primat. Takvo ponašanje predstavlja direktno pljuvanje u lice Otaca i svetih kanona.

Obrazac, a ne izolovani slučaj

Ovo nije jednokratni incident. Episkop Irinej se i ranije pojavljivao u sličnim prilikama. U januaru 2024. fotografisan je na prijemu nakon molitvene službe za Nedelju molitve za jedinstvo, koju je organizovala Jermenska crkva, stojeći uz kardinala Dolana, episkopa Džejmsa Masu i predstavnike luteranske, sirijske i koptske tradicije. Obrazac je dosledan: zajedničke molitvene službe, prijemi, javni nastupi sa heterodoksnim sveštenstvom, sve to predstavljeno kao "svedočenje" ili "dijalog".

Ironija je posebno uočljiva kada se pogleda šta je sam episkop Irinej pisao 2019. godine u svom radu "Ekumenski dijalog iz perspektive pravoslavnih crkava u Okeaniji" (objavljen u časopisu Historia magistra vitae est): "Zajednička molitva sa onima koji ne dele puninu vere može biti opasna ako se shvati kao priznanje jednakosti crkava" i "Ekumenizam ne sme biti put ka stvaranju neke 'super-crkve', već ka povratku u puninu istine". A danas isti taj episkop učestvuje u zajedničkim molitvenim službama i prisustvuje rimokatoličkim misama – kršeći sopstvene reči iz 2019. i apostolske kanone koje je sam ranije citirao kao merilo. Ovo nije samo neslaganje sa kanonima – ovo je licemerje koje duboko vređa verne i urušava kredibilitet pastirske službe.

Kritičari nisu protiv uljudnog razgovora ili saradnje oko moralnih pitanja (npr. odbrana nerođenih, pomoć prognanim hrišćanima). Ali kada ta saradnja prelazi u zajedničke liturgijske ili molitvene kontekste, ulazi se na teritoriju koju kanoni zabranjuju, a koja je opasna za integritet vere. Verni s pravom pitaju: zašto naš episkop stalno sebe stavlja u takve situacije? I zašto eparhija ćuti kada se postave primedbe?

Kanonska i identitetska pitanja

Dublji problem je jurisdikcionalne i eklesiloške prirode. ACOB, u kome je episkop Irinej aktivan, sve više funkcioniše kao koordinaciono telo koje izdaje zajedničke izjave, organizuje zajedničke događaje i – najzabrinjavajuće – očekuje da se njegove direktive čitaju u parohijama svih jurisdikcija. Kada srpski episkop čita poslanicu koju je sastavio grčki arhiepiskop na Nedelju pravoslavlja, signal je jasan: Skupština postaje viši autoritet od matične Crkve u Beogradu.

Dodajte tome finansijske i upravne kontroverze koje tinjaju od 2024. (neobjašnjeni prihodi od drveta, poreski dugovi na imovini poput manastira Marča, sporne odluke parohijskih odbora) i slika je jedna eparhija sve više otuđena od srpske tradicije i odgovornosti. Ekumenizam nije jedini simptom, ali je najvidljiviji i, za mnoge vernike, najbolniji.

Poziv za objašnjenje

Istočnoamerička eparhija pripada Srpskoj Pravoslavnoj Crkvi. Njeni episkopi su prvenstveno odgovorni Svetom Arhijerejskom Sinodu u Beogradu, a ne panpravoslavnim skupštinama ili ekumenskim odborima u Njujorku. Verni imaju pravo da znaju da li ekumensko angažovanje episkopa Irineja predstavlja ličnu orijentaciju koja odstupa od uma Crkve.

Dok se jasni odgovori ne daju, pitanja ostaju:

• Da li eparhija potvrđuje da je zajednička molitva sa heterodoksnim sveštenstvom dozvoljena po svetim kanonima?

• Hoće li eparhija javno distancirati se od događaja koji zamagljuju granice između Pravoslavlja i drugih ispovesti?

• Ili će kriza identiteta nastaviti, polako pretvarajući srpske parohije u nešto neprepoznatljivo njihovim duhovnim precima?

Verni čekaju odgovor. Ćutanje, u ovom slučaju, govori mnogo.

St. Sava Parish Nevs će nastaviti da prati ova dešavanja i verno izveštava narod Božji.

Komentari i prepiska su dobrodošli na parohijanisvsava@gmail.com